Sosyal Güvenlik Politikaları: Sosyalist ve Sosyal Demokratların Halk İçin Devlet Politikaları mı?

Sosyal Güvenlik Politikaları: Sosyalist ve Sosyal Demokratların Halk İçin Devlet Politikaları mı?

Gerçek mi yoksa bir masal mı? (Fabeltje of waarheid?)

Sosyal güvenlik; gelecekte kaliteli bir yaşam sürdürebilmenin, Hollanda’nın refahından pay alabilmenin, ayrıca sağlık, eğitim, konut, gıda ve su gibi temel gereksinimlere sürdürülebilir biçimde erişebilmenin garantisidir. Dünü olduğu gibi, şüphesiz bir geleceği de olmak zorundadır.

Yeni Hollanda kabinesi; savunma giderlerini artırabilmek amacıyla AOW (Genel Emeklilik) yaşının yükseltilmesini, WW (İşsizlik Ödeneği) süresinin kısaltılmasını ve Bijstand (Sosyal Yardım) ödemelerinin dondurulmasını hedefliyor. Ancak bu planların hayata geçebilmesi için Hollanda Temsilciler Meclisinde güçlerini birleştiren Yeşil Sol (GroenLinks) ve Sosyal Demokratların (PvdA - Progressief Nederland) onayı gerekiyor. Sol ve Sosyal Demokrat kanadın bu kısıntılara onay vermeyerek yoksulun, dar gelirlinin ve kimsesizin can simidi olduğunu kanıtlaması, gelecek güvencesi adına hayati bir duruştur.

Hollanda'da Ev Hanımları da Çalışmadan Emekliliğe Hak Kazanıyor

Geçenlerde Türkiye’deki bir Anadolu şehrinde düzenlenen kadınlar buluşmasında bir parti lideri; evde çocuklarını büyüten annelere, belirli bir prim ödemeksizin sigortalı olacaklarının müjdesini veriyordu.

Evet; 62 yıl önce gurbet yolculuğuna çıktığımız Hollanda’da bu uygulama, zaten yaşamımızın doğal bir parçası haline gelmişti.

Hollanda’da çalışma hayatında yer almayan bireyler dahi Genel Emeklilik Yasası (AOW) kapsamında sigortalı kabul edilir. 1 Ocak 1957 tarihinde yürürlüğe giren bu temel yasal uygulamanın (De Noodwet Ouderdomsvoorziening) mimarı, Sosyalist ve Sosyal Demokrat Başbakan Willem Drees’tir (5 Temmuz 1886 – 14 Mayıs 1988). AOW Emeklilik Aylığı Yasası ise nihai şeklini alarak 1 Ekim 1964’te yürürlüğe girmiştir.

1945–1948 yılları arasında Sosyal İşler Bakanı, 1948–1958 yılları arasında ise Hollanda Başbakanı (Minister-president) olarak görev yapan Willem Drees, Hollanda sosyal güvenlik sisteminin kurucu babasıdır. Sistem kapsamında; çalışanların emeklilik fonlarının (pensioenen) yanı sıra, Hollanda’da ikamet eden 15 ile 67 yaş arasındaki tüm vatandaşlar çalışmasalar dahi AOW güvencesi altındadır.

1 Ocak 1957’de yasa yürürlüğe girdiğinde, geçmiş yıllarda sigortası bulunmayan yaşlıların o yılları sigortalı sayılmış; böylece tek bir günde 700 bin Hollandalı emekli olarak AOW ödeneği almaya başlamıştı. Bugün Hollanda’da 3 milyon 800 binden fazla kişi AOW maaşı almaktadır. Bu kişilerin yaklaşık 300 bin ila 400 bini ise Hollanda dışında —bir kısmı da Türkiye’de— ikamet etmektedir.

Gelelim bizim "misafir işçilerimize" (Gastarbeiders)... Anadolu’nun köylerinden, kasabalarından ve şehirlerinden gelerek Hollanda’daki Türk varlığının temel taşlarını döşeyen büyüklerimiz de bu haklardan yararlandı.

Hollanda’daki 500 Bin Türk’ün Gizli Tarihi: Ecevit’in Masada Kazandığı Sosyal Haklar

Today sayıları yarım milyona ulaşan Hollanda Türk toplumunun kaderi tesadüflerle çizilmedi. Bu başarının arkasında; 19 Ağustos 1964’te Lahey’de imzalanan İşgücü Anlaşması ve 5 Nisan 1966’da Ankara’da perçinlenen Türkiye–Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesi yatmaktadır.

Lahey’deki İmza ve Ecevit’in Sosyal Güvenlik Stratejisi

İsmet İnönü Hükümeti'nde Çalışma Bakanı olarak görev yapan Mustafa Bülent Ecevit (1961–1965); İskandinav (Danimarka, Norveç, İsveç, Finlandiya, İzlanda) ve Benelüks (Hollanda, Belçika, Lüksemburg) ülkelerinin sosyal güvenlik mevzuatını derinlemesine incelemişti. Ecevit’in vizyonuyla hazırlanan bu sözleşmeler, sıradan bir "işçi ihraç" protokolünün çok ötesinde, döneminin fersah fersah ilerisinde insani ve sosyal koruma kalkanları içeriyordu.

Bu sayede Hollanda’da ikamet eden, çalışan gurbetçilerimiz ve onların aileleri, Hollanda vatandaşlarıyla eşit şartlarda sosyal güvenlik şemsiyesine alındı. Türkiye’de kalan eşler dahi Hollanda’daki eşleri üzerinden Emeklilik Aylığı (AOW) ve sektörel emeklilik fonları (Bedrijfsgerichte pensioenen) kapsamında sigortalı sayıldı.

Yaşanmış Bir Örnek: Babam Ahmet Sucu

Babam Ahmet Sucu, 1934 doğumluydu. AOW başlangıç yaşı 15 kabul edildiği için, 1957 öncesindeki sigortasız yılları tıpkı bir Hollanda vatandaşı gibi hak hanesine eklendi.

• Hesaplama: Babamın AOW sigorta başlangıcı 1934 + 15 = 1949 yılına dayanıyordu. Hollanda’ya 1964’te gelmiş olmasına rağmen, 1949 ile yasanın çıktığı 1 Ocak 1957 arasındaki 8 yıllık dönem için kendisine \%2 \times 8 = \%16 ilave hak tanındı.

Bunun yanı sıra Hastalık Ödeneği (ZW), İşsizlik Ödeneği (WW) ve Malullük Ödeneklerinde de gurbetçilerimiz yerel halkla tam bir eşitlik kazandı. Bu vizyonu sağlayan merhum Mustafa Bülent Ecevit’e büyük bir vefa borcumuz olduğu açıktır.

19 Ağustos 1964’te Lahey’de imzalanan İşgücü Anlaşması sırasında gazeteci İlhan Karaçay ağabeyimizin çektiği fotoğrafa bakarsanız bu ruhu görürsünüz: Hollandalı Bakanın, İşçi Fonu (Sociale Verzekeringsbank) genel müdürlerinin ve uzmanlarının Bülent Ecevit karşısındaki saygılı, şaşkın ve hayranlık dolu duruşu; onun devlet adamlığı birikiminin somut bir yansımasıdır.

Saygı ve sevgilerimle,

Mustafa Nejat Sucu İş, Gelir ve Sağlık Danışmanı (Adviseur voor werk, inkomen en zorg)