EUDR geliyor… girişimciler hazır mı?
Birçok girişimci gıda güvenliği denildiğinde genel olarak HACCP, alerjenler veya etiketleme kurallarını düşünüyor. Ancak birçok girişimci mevcut HACCP, alerjen ve etiketleme kurallarına bile tam olarak hâkim değilken, yakında yürürlüğe girecek olan ve Resmî Gazete'de yayımlanan (Resmî Gazete Linki) yeni düzenlemeden haberdar mı?
Avrupa'dan Dev Adım: Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR) Geliyor
Avrupa Birliği’nden gelen yeni bir düzenleme (AB Mevzuat Linki), yani Avrupa Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR - EU 2023/1115), önümüzdeki yıllarda ithalatçıları, toptancıları, üreticileri, perakendecileri ve özellikle mobilyacıları ciddi şekilde zorlayacak gibi görünüyor.
Bu yeni tüzük, işletmeleri belirli ürünlerin ormansızlaşmış bölgelerden gelmediğini kanıtlamakla yükümlü kılıyor. Yani girişimciler, kullandıkları ham maddelerin nereden geldiğini ispatlamak zorunda kalacak.
Bu Ürünleri Satıyorsanız Dikkat! Kapsam Çok Geniş
Düzenleme özellikle şu ürünleri kapsıyor: Kahve, kakao, soya, ahşap ürünleri, sığır eti, palmiye yağı, kauçuk ve bunlardan elde edilen türev ürünler.
İşletmelerin artık şu bilgilere sahip olması gerekecek:
"Tedarikçim Halletmiştir" Demek Kurtarmayacak!
Sorun da tam burada başlıyor. Sahada edindiğim tecrübeye göre birçok girişimci mevcut gıda güvenliği ve iş sağlığı mevzuatında bile zorlanırken, uluslararası tedarik zincirini nasıl takip edip yeni mevzuata uygun hareket edecek?
Birçok girişimcinin, “Bunu zaten tedarikçim halleder,” şeklindeki düşüncesi, olası bir NVWA denetiminde ciddi sorunlara yolabilir. Çünkü bu düzenleme kapsamında nihai sorumluluk doğrudan girişimciye aittir.
İşletmeler ürünlerinin ormansızlaşmaya neden olmadığını kanıtlayamazsa; ürünler piyasadan çekilebilir (recall), ithalatlar durdurulabilir ve ağır yaptırımlar uygulanabilir.
Geri Sayım Başladı: Denetim Tarihleri Netleşti
Girişimciler Avrupa mevzuatının ne kadar hızlı yürürlüğe girdiğini hafife alıyor olabilir. Ancak yeni düzenlemelerde önce geçiş süreci başlıyor, ardından bir anda denetimler geliyor.
Hollanda Gıda ve Tüketici Ürünleri Güvenliği Kurumu (NVWA), düzenlemenin aktif şekilde denetleneceğini şimdiden duyurdu (NVWA Duyuru Linki). İşletmeler, denetimler sırasında ürünlerinin ormansızlaşmaya katkıda bulunmadığını kanıtlamak zorunda kalacak.
En Büyük Risk Altındaki Grup: Küçük ve Orta Ölçekli Esnaf
Büyük şirketlerin hukuk departmanları, mevzuat uzmanları ve gelişmiş tedarik zinciri sistemleri zaten mevcut; yani büyük işletmelerin sistemi büyük ölçüde hazır. Bu yeni düzenleme en çok küçük ve orta ölçekli işletmeleri etkileyecek.
Küçük girişimciler ise çoğu zaman her şeyi kendileri çözmek zorunda kalıyor. Özellikle dil ve sistem bilgisi eksik olan yabancı kökenli girişimciler daha fazla zorlanacak. Türk toptancılar, fırınlar, kahve ithalatçıları, restoran zincirleri, çikolata üreticileri ve mobilyacılar bu kurallardan doğrudan etkilenecek.
Mesele Sadece Evrak Göstermek Değil: Sistem Şart!
Birçok girişimcinin henüz farkında olmadığı nokta ise şu: Bu yasa sadece evrak işinden ibaret değil. Yani mesele, “NVWA denetçisi geldiğinde bir belge gösteririz,” meselesi değil.
Geçen yazımda da dikkat çektiğim gibi, asıl risk tam da burada ortaya çıkıyor: Kötü niyet değil, sistem bilgisinin eksikliği.
Önümüzdeki yıllarda gıda güvenliği (voedselveiligheid), sürdürülebilirlik (duurzaamheid) ve tedarik zinciri şeffaflığı (ketentransparantie), küçük ve orta ölçekli işletmelerin başını oldukça ağrıtacak. Bunu ciddiye almayan girişimciler ise işin ticari boyutunu hafife almış olur. Çünkü mesele artık doğrudan pazara erişim meselesidir.
Geleceğin Kritiği: "Ürün Güvenli mi?" Yetmeyecek!
Yakında soru sadece “Ürün güvenli mi?” olmayacak; aynı zamanda şu soru da sorulacak: “Bu ürünün nereden geldiğini kanıtlayabiliyor musunuz?”
Bunu kanıtlayamayan girişimciler ise Avrupa’nın ve özellikle NVWA’nın artık bu konuda eskisi kadar toleranslı olmadığını maalesef yaşayarak görmek zorunda kalacak.
Ahmet İRİ Consultant Voedselveiligheid & Organisatorische Verandering Gıda Güvenliği & Organizasyonel Değişim Danışmanı
