“Kurban ve Fakirlik: Hollanda’daki Müslüman Toplumu Üzerinde Bir İnceleme”

“Kurban ve Fakirlik: Hollanda’daki Müslüman Toplumu Üzerinde Bir İnceleme”

Mustafa Nejat Sucu

(Sosyal Hizmet Uzmanı)

Dossier Qurban in Nederland

Sözlükte “yaklaşmak, yakın olmak, Allah’a yakınlık sağlamaya vesile kılınan güzellik” anlamlarına gelen kurban kelimesi, dinî bir terim olarak “ibadet maksadıyla belirli vakitte, belirli şartları taşıyan hayvanı usulünce kesmek” veya “bu şekilde kesilen hayvan” demektir.

Tarih boyunca bütün dinlerde Tanrı’ya kurban sunma uygulamalarının bulunduğu tespit edilmektedir. Ancak kurbanlıklar, kurban sunma şekilleri ve amaçları bakımından farklılık göstermektedir. Başta tahıl olmak üzere bazı bitkiler, para, hayvanlar, hatta insanların kurban edildiği görülmüştür. Hac Sûresi’nin ilgili ayetlerinden (22/34-37) anlaşıldığı üzere, ilahî dinlerin hepsinde “ibadet amacıyla hayvan kesme” anlamında kurban ibadeti vardır.

Kurbanın tarihçesi insanlık tarihi kadar eskidir. Bütün çağlarda ve uygarlıklarda kurban geleneği olmuş ve olmaya da devam etmiştir. Kurban kesmenin bir nedeni, bir bahanesi olması gerekir. Bu yönden inanç toplumları, her dönemde kurban kesmek için birden çok kurban çeşidi, zamanı ve nedeni bulmakta oldukça zekidir.

Kurban, sosyal yaşamın dayanışması ve toplumsal barışın temel taşlarından biridir. Olan ile olmayan arasında Tanrı köprüsüdür. Fakiri yedirmek, doyurmak ve kurban eti ile mutfağında gıdaya ulaşımını sağlamak, sosyal barış ve sosyal adalet için önemlidir.

Doğal afetlere karşı güçsüzlük, fakirlik, korku ve korunma içgüdüsüyle insanlık, tarihler boyunca sel, deprem, patlamalar, istilalar, savaşlar, kazalar ve toprak kaymaları gibi afetlere karşı kurban keserek korunma yoluna gitmiştir. Bu, yaratıcı olan Allah’a sığınma ve ondan yardım dilemenin bir ifadesidir. Hollanda’da bile bugün, “tanrıların gazabından korunmak” için adak ve kurban adayan inanç grupları vardır.

İnsanoğlu, yaşamın her döneminde gelecek hayatını kolaylaştıracak doğal olaylar, ailevi gelişmeler ve olumlu beklentiler için adak dileyerek kurban kesmeye söz verir. Bu sözü verdikten sonra yerine getirmek için fırsat arar. Sözün belirli bir tarihi olmasa da, büyük bir manevi yük taşır. Söz verilen şartlar gerçekleştiğinde – örneğin “oğlum üniversiteden doktor olduğu zaman, evlendiğinde ya da torunum olduğunda” – adak yerine getirilir.

Hollanda’da Kesilen ve Bağışlanan Kurban Çeşitleri

Kurban çeşitlerini vacip, adak, akika, sadaka, şifa ve şükür olarak sıralamak mümkündür. Bugün bile büyük bir beladan kurtulmak, diploma sahibi olmak, gelir veya iş imkânına kavuşmak kurban kesmek için önemli bir sebeptir. Bunun yanında doğumla da ilgili olabilir. Ataerkil kültürde soyun erkek evlatla devam edeceğine inanan Anadolu insanı, “Yedi kızımızdan sonra bir de oğlumuz oldu; artık bir sadaka, şifa ve şükür kurbanı kesme zamanı” diyebilmektedir.

Hollanda’da kurban parası toplama ve yurtdışında kurban kesimi, vakıf, dernek ve federasyonlar tarafından yürütülmektedir. Her inanç, fikir, ideolojik, kültürel ve etnik yapılanma kendi kurban kampanyasını organize etmektedir. Bazı cami ve mescitler yalnızca Kurban Bayramı’na odaklanırken, bazı kurumlar yıl boyunca kurban bağışı ve kesimi yapmaktadır.

Kurban kampanyaları çoğunlukla Afrika’ya ve fakir ülkelere yönelse de, Hollanda Türk toplumunun kurban kesim kapasitesinin yılda 200 bine ulaştığı tahmin edilmektedir.

Bağışların Şeffaflığı ve Hukuki Çerçeve

Kurban bağış miktarını, hangi ülkelerde kesildiğini, masrafları ve organizasyon giderlerini (yaklaşık %2,5) açıklayan vakıflar da vardır. Ancak bu şeffaflık her kurumda yoktur.

Toplumsal güven önemlidir; bu konuda Hollanda’da bağış kampanyalarını denetleyen resmi bir kurum bulunmamaktadır. Hollanda yasalarına göre kurulan vakıf ve derneklerin, topladıkları kurban parasını ihtiyacı olana ulaştırmaları esastır. Bağış yapan 200 bin hisse sahibinin bu kurumlara güveni önemlidir. Bu nedenle Hollanda hukukuna ve yasalara uygun hareket edilmelidir.

Yasal gerekliliklerin yanı sıra, bağış yapan kişiye karşı şeffaf olunmalı ve kurban gelir-giderleri denetlenmelidir. Bunun için:

Her yıl genel ve kurban raporunun yayımlanması,

CBF (erkend goed doel) kayıtlı tanınmış yardım kuruluşu olunması,

AMBI statüsünün alınması (vergi avantajı sağlar),

Yıllık mali ve faaliyet raporunun yayımlanması,

gerekmektedir.

AMBI kaydı bulunan vakıflara yapılan bağışlar, yılda 2100 euroya kadar vergi iadesi hakkı sağlar.

Hollanda’da Kurban Kesim Kuralları

Hollanda’da vacip kurban kesimleri NVWA’nın izniyle, resmi olarak tanınmış mezbahalarda yapılmaktadır. “Onbedwelmd ritueel slachten” (uyuşturmadan dini usulle kesim) yalnızca resmi mezbahalarda mümkündür.

Her ne kadar Hollanda’da et ihtiyacı olmasa da, vacip kurbanın unutulmaması ve mevcut yasal hakkın kullanılması Türk ve Müslüman toplumu için önemlidir.

Son yıllarda yurtdışında kesimlerin artması, fiyat farkları nedeniyle vatandaşları zorlamaktadır. Ülkeler arasında kurban bedeli farkı 75 euro ile 375 euro arasında değişmektedir. Kurban kesmek bireysel bir Müslümanın kararı olmakla birlikte, ekonomik, sosyal ve kültürel yaşam biçimleri tercihlerde belirleyici olmaktadır.

Geleceğe Dair Endişeler

Türkiye’de canlı hayvan ve et fiyatlarındaki artışlar, Hollanda’daki fiyatlardan daha yüksektir. Kurbanın pahalı olması, daha az kesim yapılması ve fakirlerin sofrasına daha az et ulaşması anlamına gelmektedir.

Hollanda’da kurban kesim kültürü, üçüncü ve dördüncü nesle aktarılamazsa gelecek 30 yılda kaybolma tehlikesi vardır. Baba ve dededen görmeyen çocuk, zamanla bu ibadeti bırakabilir ya da sadece fakir ülkelere bağış yaparak manevi huzur arayabilir.

Hollanda’da bayramlar genelde dar imkânlarla kutlanmaktadır. Eve girmeyen kurban eti, bayramın manevi atmosferinin de eksilmesine yol açmaktadır.

Sonuç

Gelecek yıllarda Hollanda’daki siyasi gelişmeler, kurban politikalarını ve vakıfların çalışmalarını doğrudan etkileyecektir. Et ve ete dayalı ürünlerin fiyatlarının artması, dar gelirli Müslümanların kurban bağışlarını zorlaştıracaktır.

Belki de ileride “Bir kurban Hollandalı kardeşine, bir kurban Afrika’ya” sloganıyla yeni kampanyalar göreceğiz. Vakıfların sadece kendi çıkarlarını değil, toplumun genelini gözetmesi gerekmektedir.

Kurban, dini olduğu kadar sosyal yönü de güçlü bir ibadettir. Fakire, yoksula ulaşan kurban eti, yalnızca karın değil, gönül doyurur.

Yüce Rabbim kesilen kurbanları kabul eylesin. Fakir ve fukaranın dört gözle beklediği kurban etini yerli yerine ulaştırmak, ulvi bir görevdir.