Sosyal devleti küçültme hamlesi!

Sosyal devleti küçültme hamlesi!

Jetten hükümetinin bütçe tasarısı ülkenin başını çok ağrıtacak gibi görünüyor.

Hollanda`nın en büyük sendikalar federasyonu FNV`nin başkanı Hans Spekman:

“Hükümet, sosyal güvenlik sisteminde 6,8 milyar avroluk kesinti yapmak istiyor ve biz bunu kesinlikle kabul edemeyiz. Sonuna kadar mücadele edeceğiz. Sosyal devlete sahip çıkmalı ve onu korumalıyız. Bu planlar herkesi çok ağır şekilde etkileyecek. “ 

Spekman`a göre, Ukrayna ve savaş gerekçesiyle yılda ekstra 19 milyar avro harcamayı kararlaştıran hükümet, bu giderleri halktan çıkarmamalı:

“Hükümetin bu planları son anda alelacele hazırlaması kolaycı bir tercihtir. Savunma harcamaları için kaynak yaratılması gerekiyor. Ancak bunun sosyal güvenlikten kesintiyle karşılanması gerekmiyor.“

Sendikaların tavrı sert, tasarı değişmezse başlatılan grevler yayılacak. Ülke yıllar sonra yeni bir kitlesel eylemler dönemine mi giriyor? 

Sosyal devlet yıllardır adım adım daraltıldı, ama bu defaki galiba bir dönüm noktası!

Wilders`ın sağ koalisyonun başaramadan devrildiği kemer sıkma siyasetini Jetten`ın azınlık hükümeti becerebilecek mi?

ÖNGÖRÜLEN KISINTILAR

Neler getiriyor muhalefetin reddetmesini önleyebilmek için orasından burasından kırpılarak sivri yanları yontulan bütçe tasarısı?

Sağlık sigortasındaki zorunlu kişisel katkı payı (eigen risico) 385 avrodan 460 avroya çıkıyor! Başlangıç tarihi Son anda kırpılarak 2028 başına kaydırıldı.

İşsizlik ödeneğinin (WW) azami süresi iki yıldan bir yıla indiriliyor. Ancak muhalefetin itirazıyla bunun yürürlüğe girmesi de bir yıl ertelendi. Sosyal yardımlar ve ödeneklerin hesaplanmasında esas alınan azami günlük ücret (maximumdagloon) yüzde 20 oranında düşürülecek. Tamamen iptal edilmesi ya da yüzde 7,5’e düşürülmesi tartışılıyor. Ayrıca bazı kalemlerde vergi artışları biçiminde dolaylı zamlar öngörülüyor. Örneğin, musluk suyu vergisinin artırılması.

Vergi hesaplanırken Box 3 uygulamasınındaki ` varsayımsal getiri` kuralının VVD`nin isteğı üzerine iptal edilmesiyle, borsada oynayan zenginlerin vergi yükünün hafifletilmesi. Bu uygulama bütçe gelirlerinde 10 milyar avro daralma yaratıyor, ancak koalisyon içindeki uyuşmazlıklar nedeniyle gelecek yıla ertelendi.Emeklilik (AOW) yaşının daha hızlı yükseltilmesi. Bu da son anda yumuşatıldı. 

Tasarı, bütçeye yılda 7 milyar avro tasarruf sağlıyor! CBS, paket yürürlüğe girerse geçim düzeyinin yüzde 0,3 oranında düşeceğini açıkladı. Bunu önümüzdeki aylarda yaşayacağımız tartışmalar gösterecek. Önce, yasayla uyuşurluğunun danıştaydan (Raad van State) geçmesi lazım. Ardından toplumun tartışmasından geçecek. Meclis ve senatoda onaylanırsa ve koalisyon hükümeti dağılmazsa önümüzdeki yıl yürürlüğe girebilecek.

TEPKİLER BÜYÜK

Tasarıdaki son an kırpıntıları muhalefeti yumuşatmadı. Progressief Nederland (PRO, PvDA + Groen Links) lideri Jesse Klaver : “Hâlâ milyarlarca avroluk kesintilerin masada olduğunu görüyorum. Milyonerler ise hâlâ milyarlarca avro daha fazla kazanıyor. Bu siyasi bir uzlaşmadır ve Hollanda’daki sıradan insanların hayatını daha iyiye götürmüyor.” SP lideri Jimmy Dijk talebini şöyle özetledi: “Daha az yıkım değil, gerçek ilerleme.”

DENK de kısıntı planlarına sert karşı çıkmış, asosyal siyaset olarak nitelemişti. DENK, hükümetin `Güvenliğe katkı` adıyla kısıntılardan savunmaya aktaracağı paranın süper zengin ve mültinasyonallerden alınmasını önerdi. İronik olan ise PVV lideri Wilders’ın samimiyetsiz karşıtlığı: “Hollanda’nın beklediği şey kesinlikle değil.” dedi Wilders. Avrupa’ya, Ukrayna’ya ve kalkınma yardımlarına giden milyarlarca avronun bunun yerine gıda ve market alışverişi, sağlık hizmetleri ve benzin fiyatlarını düşürmek için kullanılması gerektiğini söyledi. Sanki bir önceki koalisyonun kısıntılarını imzalayan kendisi değilmiş gibi! CNV sendikaları başkanı Hans van den Heuvel yumuşatmaları yetersiz buldu:

“İşsizlik ödeneğinin (WW) süresi hâlâ yarıya indiriliyor ve iş göremez durumda olanların ödeneklerinde de ciddi kesintiler yapılıyor. Bu kabul edilemez.”

Jetten`ın azınlık hükümetini oluşturan partiler VVD, CDA ve D66, kapalı kapılar ardındaki tartışmalardan sonra, tasarıyı, Danıştay`ın son başvuru tarihi olan 31 Ağustos`a zar zor yetiştirebilmişlerdi. Yumuşatma taktiği azınlık hükümetinin muhalefet oylarına muhtaç kalmasından kaynaklandı. Muhalefette ise hükümet krizleriyle suçlanarak seçmen kaydetme endişesi var.

15 Eylül günü Den Haag`daki, Prens Günü`ne hazırlanan bu bütçe daha çok tartışılacak. Çünkü devrik Wilders koalisyonunun kemer sıkma paketinden de daha ağır! Jetten`in merkez sağ koalisyonu, oylamalardan geçirebilmek amacıyla, tasarruf paketinin adını `Vrijheidsbijdrage` taktı: Ukrayna`ya destek ve olası savaş gerekçesiyle savunmayı 19 milyar avro arttırmak.Öte yandan komşu AB ülkeleri gibi burada da ekonomi daha kötüleşir ve buna bu bütçe kısıntıları eklenirse, sonuç halk için beklenenden daha ağır olabilir. Resmi enflasyon oranı, yüzde 3`ler civarinda seyrediyordu ama bu yıl yüzde 3,5 olması bekleniyor. Ki gerçek, bu resmi rakamın üzerinde.

CBS`e göre 2026`da 1,3 olan büyüme oranı yüzde 1`e düşecek, istihdam ve geçim düzeyinde daralma yaşanacak. Şu an işsizlik oranı yüzde 3,8. Ülkede her 100 iş arayana 80-90 iş ilanı düşüyor. Ancak ekonomi daralırsa, Almanya gibi burada da isdihdam düşebilir. Hollanda, AB`nin siyasal istikrarsız ülkeleri arasına girdi. Küresel savaş ve enerji krizlerinin siyasal ve ekonomik sonuçları Hollanda`ya dokunmadan geçmeyecek. Çoğu muhalefet partisi savunma giderlerine değil, bu giderlerin çalışanların cebinden ve sosyal güvenlikten ödenmesine karşı. Kaynak olarak süper zenginleri gösteriyorlar. 

Birini burada örnek verelim, geçen yıl tüm Hollanda medyasını sarsmıştı: https://www.volkskrant.nl/economie/rijke-nederlanders-verstoppen-tientallen-miljarden-euro-s-in-familiestichtingen-kun-je-dat-voorkomen~b5c63726/

De Volkskrant`a göre Hollanda`nın süper zenginleri yasal açıklardan ve paravan şirketlerden yararlanarak en az vergiyi ödüyorlarmış! Sadece 13 süper varlıklı ailenin, bu yollarla ödemediği yıllık vergi toplamı 18 milyar avroyu aşmış! Ki bu sadece içlerinden 13 aile! Bu koca kaynak akla neden gelmiyor ola ki! Durum buysa FNV`nin başkanı Hans Spekman ve muhalefet haklı değil mi!

Ali Develioglu