Hollanda’da Fakirlik ve Yalnızlık Araştırma Dosyası

Hollanda’da Fakirlik ve Yalnızlık Araştırma Dosyası

Zenginlik İçerisinde Fakirce Bir Yaşam?

Mustafa Nejat Sucu Adviseur voor multiculturele vraagstukken Almelo, 9 Ekim 2026

1. Önsöz (Voorwoord / Inleiding)

1980 yılından itibaren Hollanda’yı tanıyan biri olarak, sosyal güvenlik ve sosyal devlet yapısındaki gelişmeleri yakından takip etmeye çalışıyorum. 46 yıl önce de kurallar vardı; ancak insanların ve yasaları uygulayan belediye çalışanlarının, ihtiyacı olan dar gelirli ve fakir bireylere ön yargılardan uzak bir şekilde yardım etme imkânı bulunuyordu.

İnsana hizmet olgusu; insancıl ve adaletliydi (humaan en rechtvaardig).

Kişi başına düşen millî gelirin (bruto binnenlands product - BBP) 2026 yılı itibarıyla 65 bin avroyu geçtiği bir ülkede; birçok sosyal, bireysel sorun ve zorunlu giderlerin ardından çocuklarına yiyecek ekmeği, içecek sütü bulunmayan annelere tanık olmaya başlıyoruz. Bu insanlar, cami ve kilise gibi hayır kurumlarından yardım istemeye başladılar. Her şehirde var olan Gıda Bankalarından (sayıları 500–600 arasında) haftalık gıda paketlerini (voedselpakket) almaktadırlar. Bu yardımlardan yararlanan 100 bini aşkın hak sahibi dar gelirli arasında mülteci ve göçmenlerin oranı oldukça yüksektir.

2. Manevi Yalnızlık ve Fakirlik

Yalnızlık ve manevi fakirlik, bireyden bireye ve toplumsal sosyal ilişkilere bağlı olduğu için ölçülmesi ve sınıflandırılması pek kolay değildir. Bir kişi yüzlerce kişinin içinde kendini yalnız ve mutsuz hissedebileceği gibi, yalnız yaşayan ve gerekmedikçe insan ilişkisi kurmayan bir insan da mutlu olabilir ve kendini yalnız hissetmeyebilir. Bizler genelde kendi değer yargılarımıza göre değerlendirmede bulunmaktayız. Var olan insan ilişkilerini temelde doktrinlerle şartlandırılmış (geïndoctrineerd) değerlere göre ölçmek, diğer yaşam kültürleri ve gelenekler açısından insanlığın yanıltıcı bir umut, mutluluk ve ütopya yolculuğudur.

Çeşitli sorunlarla yaşayan bu insanların genelde eğitim düzeyleri düşüktür. Fiziksel ve ruhsal olarak bir meslek eğitimi almaya ya da yüksek tempoda çalışmaya uygun olmadıkları gibi, kapitalizmin 24 saat esaslı ekonomisine de hazırlıklı değillerdir. Bu insanların büyük bir çoğunluğu ömür boyu fakirlik içinde yaşamakta; yaşam kültürlerini, fakirliklerini ve geleceğe dair yüksek beklentisi olmayan anlayışlarını kendilerinden sonra gelen nesillere, çocuklarına ve torunlarına aktarmaktadırlar (van generatie tot generatie).

2.1 Kendi Söküğünü Dikemeyen Terzi Misali

Koronavirüs döneminde cılız da olsa başlayan sosyal destek ve gıda paketi yardımları kalıcı bir sisteme oturmadı. Hollanda Türk toplumu; Şubat ayındaki Türkiye deprem felaketine, Fas’a ve yurt dışındaki diğer bölgelere destek verirken kendi bünyesindeki fakirlere yeterince destek olamamaktadır. Bunun yanında, Kurban Bayramı'nda Hollanda Türklerinin harcadığı ve 20 milyon avroyu aşan kurban bedelleri —genel olarak doğru bir şekilde— Afrika, Asya ve Filistin’deki muhtaçlara gitmektedir. Son yıllarda Hollanda’da kurban kesimi giderek azalmaktadır. Hollanda’da kurban kesmek, yurt dışına kıyasla 3 kat daha pahalı ve zahmetlidir.

3. Başka Bir Sorun: Alan El Geri Vermiyor mu?

Türk toplumundan fitre, zekât, kurban, bağış ve üyelik aidatları toplayan kurumlar; geçen 62 yılda Türk göçmen toplumunda var olan fakirlik ve yalnızlık sorunlarıyla yeterince ilgilenmemişlerdir. Türk toplumundan gelen desteklerle ayakta kalan dini cemaatler, camiler, mescitler, eğitim ve barınma vakıfları; "hep bana, hep bana" politikalarından dolayı var olan fakirlik, işsizlik ve yalnızlık sorunlarına hep uzak kalmışlardır. Bir sorunu sorun olarak göremeyen, görmeyen ve kabul etmeyen toplumsal organizasyonlardan çözüme katkı sağlayacak girişimler beklemek ütopik bir hayal olur. O hâlde kültürü ve yaşamı şekillendiren sosyal ve kültürel değerlerde gerekli ve uygun değişimlerin yaşanması şarttır. Sorunu yine "ortak paylaşımdan yana olamama" durumu olarak değerlendirebiliriz.

Hollanda’da kişi başına düşen millî gelir 65 bin avroyu geçmiş durumdadır. Zengin bir ülkede yaşanan olumsuzlukları ve buna bağlı fakirlikleri gözden geçirelim:

3.1 21. Yüzyılın Hastalığı: Yalnızlık

Hollanda’da yapılan bir araştırmaya göre, nüfusun %15’i (yani yaklaşık 1 milyon 700 bin kişi) yalnızlık çekmektedir. Hollanda’da yalnız yaşama ve yalnızlık oranı 2000’li yıllarda %5 seviyesindeyken bugün %15’e ulaşmıştır.

Yıllar önce Çocuk Hakları Ombudsmanı (Ombudsman voor de Kinderen) siyasetçileri uyarmıştı: Hollanda’da 400 bin çocuk, maddi veya manevi olarak zorlu koşullar altında büyüyor. Her 10 aileden biri ayda net 1.900 avronun altında bir gelirle yaşamak zorunda kalmaktadır.

4. Fakir Türk Emeklileri Asgari Ücretten Daha Az Gelire mi Sahip?

Hollanda’da 50 yıllık (17–67 yaş arası) ikamet/çalışma süresini doldurmayan birinci nesil Türkler, tam emekli aylığı (AOW) alamamaktadır. Emeklilik fonlarında (pensioenfonds) biriken tutarlar da Hollandalı emsallerine göre yeterli değildir. Sıkı mal ve mülk araştırması rejiminden ötürü, Hollandalı Türk emekliler ek ödenek (AIO - aanvulling) başvurusunda da bulunamamaktadır.

5. 700 Eğitim Kurumu Çocuklara Ücretsiz Yemek Vermekte

2023 öğretim yılında başlayan ve 2026/2027 yıllarında da devam edecek olan program kapsamında, dar gelirli ailelerin çocuklarına 700 okulda ücretsiz yemek (Gratis schoolmaaltijd via het programma schoolmaaltijden) verilecektir. Bu uygulamanın devam etmesi beklenmekte olup, bunun Hollanda’da fakirliğin varlığına dair en açık kabullerden biri olduğunu söyleyebiliriz.

6. Çözüm İçin Sunulan Tavsiyeler

6.1 Dijital Hollanda ve Dijital Yoksulluk Çeken Türk Göçmenler (Digibeten)

Son 25 yılda Hollanda’da kurumsal ödenek ve enerji desteği yardımlarının dijitalleşmesi, bazı yaşlı Türklerin bu kurumlara ve hizmetlere erişimini zorlaştırmıştır. Hak sahibi olmalarına rağmen dijital okuryazarlık eksikliği nedeniyle başvuru yapamayan ve bu yüzden Enerji Desteği’nden (Energietoeslag) faydalanamayan yaşlılarımızın olduğunu biliyoruz.

Destek sağlamak zor olmasa gerek: Belediyelerle görüşülerek gerekli altyapı, bilgisayar ve İnternet sağlandığı takdirde gerisi kolaydır. Belirli saatlerde kurumlar veya belediye bünyesinde göçmenlere destek verilmelidir. Bu desteği dernekler, vakıflar ve siyasi partilerin aktif çalışanları da üstlenebilir.

Yeniden başlayacak olan enerji desteği sürecinde Türklerin öz örgütleri (dernekler, vakıflar, federasyonlar, komiteler ve birlikler) tek bir dizüstü bilgisayarla bile çok önemli çalışmalara imza atabilirler.

Hollanda’da yaşanan borçlanma, fakirlik ve yalnızlık sorununu öncelikle kendimizin kabul etmesi; ardından çözüm için belediyelere başvurarak mevcut imkânları aramamız gerekir.

Kafamızı kuma gömerek var olan sorunları çözmemiz mümkün değildir. Belediyelerin yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde olanakları bulunmaktadır. Ayrıca Hollanda’da ödenmesi imkânsız hâle gelen borçların olağan dışı şartlarda oluşması durumunda, Doğal Kişiler İçin Borç Yapılandırma Yasası (Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen - WSNP) mevcuttur. Bu alanda rehberlik ve yardım hizmeti sunan özel ve tüzel kurumlar bulunmaktadır.

6.2 Hollanda Tarihinde Bir İlk: Yoksullukla Mücadele Bakanlığı

Geçtiğimiz yıllarda kurulan Mark Rutte IV Kabinesinde bir ilk gerçekleşmiş ve Sayın Carola Schouten, Yoksullukla Mücadele Bakanı (Minister van Armoedebeleid) olarak atanarak Hollanda tarihinde bu alandaki ilk bakan olmuştur.

Son koronavirüs pandemisi krizi ve Rusya-Ukrayna Savaşı'nın etkisiyle yükselen enerji giderleri, gıda fiyatlarındaki astronomik artışlar ve %17’leri bulan enflasyona karşı alınan tedbirler şunlardı: 2022 yılında 800 € ve 500 € tutarlarında enerji desteği, iki kez 190 €’luk ödeme, enerji fiyatlarına tavan fiyat (prijsplafond) uygulaması ve 2023–2025 yıllarında devam eden vergi iadeleri ile enerji destekleri kabul edilmiştir.

Yüksek enerji giderlerine karşı yeni dönem başvuruları Ocak 2027’de yeniden başlayacaktır.

1 Şubat 2026 tarihinden itibaren bilgilendirmeler yapılmakta ve hak sahiplerinin 4 Ocak 2027 ile 7 Mayıs 2027 tarihleri arasında başvuru yapmalarına imkân tanınmaktadır. Ayrıntılı bilgiye www.noodfondsenergie.nl adresinden ulaşılabilir.

Het Noodfonds Energie opent. Vanaf 1 december kunnen mensen contact opnemen met het Noodfonds om vragen te stellen en zich voor te bereiden op het doen van een aanvraag. Een aanvraag indienen kan vanaf 4 januari 2027 tot en met 7 mei 2027.

Belediyelerin, fonların ve Hollanda devletinin sunduğu 250’den fazla destek ve sübvansiyon programı bulunmaktadır. Bunlar aracılığıyla enerji tüketimini azaltan konut yalıtım çalışmaları ile güneş ve rüzgâr enerjisi gibi yenilenebilir enerjiye yönelik özel ve tüzel projeler desteklenmektedir.

7. Genel Tablo ve Sosyo-Ekonomik Gerçekler

7.1 Günlük Ödemelerde Zorluk

Hollanda’da 1 milyon kişi günlük temel ödemelerini yapamayarak geçim sıkıntısı çekmektedir. Bu 1 milyon kişinin 560 bini çalışan bireylerden oluşmaktadır. Emeğiyle kazanç sağlayan bu kişiler, aldıkları ücretle ay sonunu getirememektedir.

7.2 Sağlık Sigortası Primleri

330 binden fazla Hollandalı, Genel Sağlık Sigortası primlerini ve masraflarını ödemekte zorlanmakta veya gelir yetersizliği nedeniyle ödeyememektedir.

7.3 Gıda Bankaları ve Yardım Kuruluşları

Her şehirde gönüllüler tarafından yönetilen vakıflar aracılığıyla Gıda Bankaları kurulmuş olup, bu bankalar ihtiyacı olan fakir ve dar gelirlilere her hafta gıda paketleri vermektedir. Bunun yanı sıra birçok Hristiyan yardım kuruluşu ve belediyelerin sosyal hizmet birimleri, dar gelirlilere yönelik özel yardım paketleri ve destekler sunmaktadır.

7.4 Ruh Sağlığı ve Psikolojik Destek Hizmetleri

Ruhsal tedavi ve rehberlik hizmetlerinden faydalananlar, zorunlu öz katkı payı (eigen risico) olarak 2026 yılında 385 avro, 2027 yılında ise 400 avro ödemek zorunda kalacaklardır. Bu durum, psikolojik desteğe ihtiyacı olan kişilerin tedavilerini yarıda kesmelerine veya takip edememelerine yol açmaktadır.

8. Sonuç ve Değerlendirme

Alınan tüm tedbirlere ve ayrılan milyarlarca avroluk bütçeye rağmen, var olan fakirlik ve yalnızlık sorununun tamamen çözülmesi beklenmemektedir. Bunun temel nedenlerinden biri, insanların yaşamlarını yoksulluk ve darlık içinde sürdürmeye alışması ve uzun vadeli toplumsal konumlarını değiştirecek adımlara karşı mesafeli durmalarıdır.

Buna karşın, hayata fakir olarak başlayan Türk göçmenlerin bir kısmının; eşit olmayan eğitim ve yaşam şartlarına rağmen Hollanda’nın sunduğu imkânlar sayesinde fakirlikten varlıklı bir konuma geçebildiklerini de görmekteyiz. Tüm yaşam zorluklarına rağmen geleceğe umutla bakmak ve mutlu bir yaşam sürmek mümkündür.

Yaşamın kalitesini ve kurallarını belirleyen arz-talep mekanizmasında, bugün Batı Hollanda (Randstad) başta olmak üzere ülkenin her bölgesinde ciddi bir iş gücü açığı bulunmaktadır. Bu durum, kökenine ve ismine bakılmaksızın göçmenlerin yaşam standartlarını yükseltebilecekleri bir imkân yaratmıştır.

Tespitlerimden biri şudur: "İşverenin artık nitelikli eleman alımında Jan’a öncelik verip Hasan’a veya Hüseyin’e ayrımcılık yapma lüksü kalmamıştır." Aksini düşünenler 60 yıldır yanılmaktadır. Elbette kurumsal ayrımcılık tamamen bitmeyecektir; "Önce benim vatandaşım" diyen bir kesim her zaman var olacaktır. Ancak bizler kendimizi bu ülkenin eşit vatandaşları olarak kabul edersek, verdiğimiz mücadelede çok daha büyük mesafeler katetmiş oluruz.

Saygılarımla,