İslam Eleştirisi Hollanda’da Kariyer Basamağı

İslam Eleştirisi Hollanda’da Kariyer Basamağı

Röportaj: Ebubekir TURGUT

Hollanda’da “ex-Müslüman” kimliği üzerinden yükselen yeni bir strateji tartışılıyor: İslam’ı eleştirerek toplumda görünürlük kazanmak. Peki bu yaklaşım, Hollanda’daki toplumsal fay hatlarını nasıl etkiliyor?

Bu çarpıcı konuyu, ilahiyatçı Drs. Hüseyin K. Ece ve Hollanda'da imamların profesyonelleşmesi projesi lideri Drs. Raşit Bal ile konuştuk. Düşünmeye sevk eden bu röportajı ilgiyle okuyacaksınız.

Ex-Müslümanlar, Hollanda medyasında 'İslam eleştirisi' yaparak bir nevi 'kabul görme ve yükselme' stratejisi mi izliyor? Sizce bu durum, toplumda Müslümanlara yönelik önyargıları besliyor mu?

Hüseyin K. Ece: Müslümanlar 60 yıldan beri, hatta Endonezya’dan göç edenleri de hesaba katarsak çok daha önceden beri Hollanda’da yaşıyorlar. Burada çalışıyor, aile kuruyor, çocuklarını burada büyütüyorlar. Hayatın her alanında Hollandalılarla iç içe, yan yana bir yaşam sürüyorlar. Çoğu artık Hollanda vatandaşı.
İkinci nesilden itibaren dil sorunu da kalmadı; zira herkes gibi Müslümanların çocukları da buradaki okullarda eğitim alıyor, diploma sahibi oluyor, çeşitli mesleklerde iş bulup çalışıyor. Hollandalılarla aynı sokakta, aynı pazarda, aynı apartmanda, hatta çoğu zaman aynı mahallede yaşıyorlar — üstelik uyum içinde.

Kişisel hatalar dışında, Müslümanların Hollanda’daki sosyal düzeni bozduklarına, toplumu rahatsız ettiklerine ya da terörize ettiklerine şahit değilim.
Buna rağmen bazı kesimler hâlâ onlara “yabancı” gözüyle bakıyor. Müslümanları tanımak yerine, onlarla arasına mesafe koyup önyargıyla yaklaşıyor. Bu kesimler, Müslümanlar ve İslam aleyhtarlığı üzerinden taraftar, okuyucu ya da destek kazanmaya çalışıyor. Hatta Hollanda’daki birçok sorunun kaynağını Müslümanlarda ve İslam’da arıyor, İslam’ın Hollanda kültürüne uygun olmadığını iddia ediyorlar.

Şüphesiz medyanın ve bazı siyasilerin bu haksız tutumu, ex-Müslümanların verdiği yanlış bilgilerin abartılması ve temelsiz iddialar, Hollanda toplumunda İslam ve Müslümanlara yönelik önyargıları besliyor.

Raşit Bal: İslam Eleştirisi Hollanda’da Kimlik Politikası Haline Geldi

Ex-Müslümanlar, Hollanda medyasında 'İslam eleştirisi' yaparak bir nevi 'kabul görme ve yükselme' stratejisi mi izliyor? Sizce bu durum, toplumda Müslümanlara yönelik önyargıları besliyor mu?

Raşit Bal: Evet, bu bazı ex-Müslümanlar için kârlı bir seçenek olabilir. Hollanda toplumunun ‘özgürlük’ ve ‘bireysellik’ vurgusu, bu yöntemi cazip kılıyor. Bunun örnekleri de var. Ancak tüm ex-Müslümanları aynı şekilde değerlendirmek doğru olmaz.

Pek çok ex-Müslüman, geldikleri ülkelerde (İran, Pakistan, Afganistan gibi) din adına uygulanan baskı ve şiddetten derin şekilde etkilenmiş kişiler. Onların “İslam eleştirisi”ni bu bağlamda, bir travmanın dışa vurumu olarak görmek daha gerçekçidir. Ancak bu eleştirilerin Hollanda’daki Müslümanlara yönelmesi, toplumda zaten var olan önyargıları ve tehdit algısını da besliyor.

İslam’ın şiddet ve baskı içerdiği yönündeki algı, ex-Müslümanların söylemleriyle güçleniyor. Fakat şunu unutmamak gerekir: Bu saldırgan ve politik nitelikli “İslam eleştirisi”, ex-Müslümanlardan bağımsız olarak da zaten vardı. Müslümanların bu tür eleştirilere karşı güçlü, entelektüel cevaplar verememesi de sorunu derinleştiriyor.

“İfade Özgürlüğü” Kılıfıyla İslam’a Saldırı

Hollanda'da ifade özgürlüğü adı altında yapılan İslam eleştirileri, sizce samimi bir özgürlük arayışı mı, yoksa artık Müslüman kimliğini baskılamanın meşru bir aracı hâline mi geldi? Bu iklim kendinizi güvende hissetmenizi nasıl etkiliyor?

Hüseyin K. Ece: Doğrudur, Hollanda yasaları herkese ifade özgürlüğü (vrijheid van meningsuiting) tanıyor. Ancak bu özgürlük kimseye hakaret etme, aşağılama, ayrımcılık yapma ya da başkalarının kutsal değerlerine saldırma hakkı vermez.
Ne yazık ki buna rağmen bazı çevreler bu özgürlüğü özellikle İslam ve Müslümanlar aleyhine, yasal kılıflar altında kullanıyor.

Kur’an’a “faşist kitap”, “İslam Hollanda için tsunamiden daha tehlikeli” diyenlerin mahkemelerde ceza almaması, aksine “ifade özgürlüğü” kapsamında değerlendirilmesi düşündürücüdür.
Hollanda’da yürürlükte olan antisemitizm yasası nedeniyle kimse Yahudiliği eleştirmeye cesaret edemezken, Gazze’deki soykırıma karşı çıkanlar bile “antisemitist” olmakla suçlanabiliyor. Bu açık bir çifte standarttır ve ifade özgürlüğü ilkesine aykırıdır.

Üzücü olan, bazı kesimlerin ifade özgürlüğü adı altında İslam’ı ve Müslümanları karalaması. Elbette bilimsel, objektif ve saygılı bir şekilde Müslümanların hatalarını eleştirmek mümkündür; ancak bu yapılan eleştiriler yapıcı değil, kışkırtıcıdır.
Biz kimliğimizden ve dinimizden eminiz, ancak bu fanatiklerin etkinliği, sosyal uyumu bozabilecek düzeye ulaştığında elbette endişe verici olur. Toplumda karar verici konumlarda bu anlayıştaki kişilerin çoğalması hem tedirgin edici hem de toplumsal barış için tehlikelidir.

Hollanda toplumu İslam’ı da Hristiyanlık gibi eleştiriyor 

Hollanda'da ifade özgürlüğü adı altında yapılan İslam eleştirileri, sizce samimi bir özgürlük arayışı mı, yoksa artık Müslüman kimliğini baskılamanın meşru bir aracı haline mi geldi? Bu iklim kendinizi güvende hissetmenizi nasıl etkiliyor?

Raşit Bal: Hollanda toplumu oldukça sekülerleşmiş bir yapıya sahip. Toplumun büyük kısmı din konusunda bilgi sahibi değil. Bu durum özellikle elit-yönetici kesimde daha da belirgin. Din, Hollanda tarihinde “baskı”, “çatışma” ve “bölünmüşlük”le ilişkilendiriliyor.

Hollanda, bu geçmişi geride bırakırken, din eleştirisi üzerinden bir “özgürleşme” süreci yaşadı. Din adamları ve dini otoriteler geri çekildikçe, seküler değerler güçlendi. Bugün İslam’a yöneltilen eleştirileri de bu tarihsel arka plan içinde değerlendirmek gerekiyor. Kısacası, Hollanda toplumu İslam’ı da Hristiyanlık gibi eleştiriyor — hatta çoğu zaman aynı gözle değerlendiriyor.

Bununla birlikte, aşırı sağın yükselişi ve aşırı seküler kesimlerin etkisiyle İslam eleştirisi artık politikleşmiş durumda. Müslümanların eğitim, ekonomi ve sağlık gibi alanlarda yaşadığı dezavantajlar da bu eleştirileri sosyal baskıya dönüştürüyor.

Ben, iki taraf arasında köprü kurmaya çalışan biri olarak, kendimi çok da güvende hissetmiyorum. Bir yanda sağa kayan, dışlayıcı bir yerli toplum; diğer yanda kırılganlaşan Müslüman topluluklar var. Bu kutuplaşmada, bizim gibi ara seslerin yapabileceği çok az şey kaldı.

“Ex-Müslümanlar, Kullanıldıklarının Farkında Bile Değil”

Kendi geçmişlerinden hareketle İslam'ı eleştiren kişilerin söylemleri sizce neden tüm Müslüman toplumuna mal ediliyor? Medyanın bu kişilere odaklanırken sıradan Müslümanların günlük yaşamlarına ve görüşlerine yer vermemesi hakkında ne düşünüyorsunuz?

Hüseyin K. Ece: Bu kişiler için bu durum bir fırsat. Bahsettiğimiz çevrelerin derdi İslam’ı anlamak değil, kötü göstermek. Böylece hem İslam’a ilgi duyanları vazgeçirmek hem de Müslümanların bu ülkeden ayrılmasına zemin hazırlamak istiyor olabilirler.
Ex-Müslümanlar İslam’ı tanımıyor, tanımak da istemiyorlar. Onların “İslam” diye anlattıkları şey, çoğu zaman kültürel alışkanlıklar, gelenekler ya da bireysel yanlış yorumlardır. Hak din İslam, onların eleştirilerinin hedefi değildir.

Bu kişilerin bir kısmı zaten inanç bakımından hiçbir zaman samimi Müslüman olmamıştır. Akıl ve iman sahibi bir Müslüman, hak dini bırakıp batıl ideolojilere dönmez.
Bazıları oturum izni almak, bazıları da çıkar sağlamak için bu yolu seçiyor. Nitekim Hollanda’da göçmenleri “oturum” vaadiyle Hristiyanlaştırmaya çalışan kuruluşlar mevcut.

Avrupa’da —özellikle Hollanda’da— ex-Müslümanlar genelde alkışlanır, parlatılır, “İslam karşıtı” söylemler için kullanılır. Ancak işe yaramaz hâle geldiklerinde bir kenara atılırlar. Bunun örneklerini Avrupa’nın birçok ülkesinde gördük.
Kendilerini kullandırdıklarının farkında olmayan bu kişiler, aslında büyük bir oyunun parçasıdır.

Batı medyası genellikle İslam ve Müslümanlar hakkında olumsuz haberlere geniş yer verir; ancak Müslümanların olumlu katkılarına ya çok az yer verir ya da hiç vermez.
Yıllar önce bir gazeteci bunu açıkça söylemişti: “Müslümanların lehine olan bir şey, bizim için haber değeri taşımaz.”
Bu açık bir çifte standarttır; ne basın ahlakına ne de etik değerlere uygundur. Dahası, yıllardır süren bu yaklaşım, Hollandalıların yabancılara karşı hoşgörüsüzlüğünü ve düşmanlığını körüklemektedir. Bu da içinde yaşadığımız toplumun huzuru açısından son derece olumsuzdur.

Ancak Müslümanlar genellikle iç eleştiri yapmak istemiyor, bunun için de medyada yer talep etmiyorlar

 Kendi geçmişlerinden hareketle İslam'ı eleştiren kişilerin söylemleri, sizce neden tüm Müslüman toplumuna mal ediliyor? Medyanın bu kişilere odaklanırken sıradan Müslümanların günlük yaşamlarına ve görüşlerine yer vermemesi hakkında ne düşünüyorsunuz?

Raşit Bal: Açıkçası ben de bu durumu tam anlamıyla çözebilmiş değilim. Sanırım Müslümanlar, kendilerine yöneltilen eleştirileri “bütüncül” bir saldırı olarak algılıyorlar. Bu nedenle de savunmacı, hatta bazen tepkisel bir refleks gösteriyorlar.

Bir ex-Müslümanın kendi ülkesinde yaşadığı travmadan kaynaklanan eleştirisine, Türkiye’deki ya da Fas’taki bir Müslüman da aynı tepkiyi veriyor. Bu da Müslümanların toplu biçimde hedef alınmış gibi görünmesine yol açıyor.

Hollanda medyası ise dindarların savunmacı tepkilerine pek yer vermiyor. Bize çoğu zaman “yayın hakkı istiyorsanız, tıpkı Hristiyanlar gibi yayın saati satın alabilirsiniz” deniyor. Buna karşın, iç eleştiriye —yani din içi tartışmalara— yer veriyor, hatta bunu teşvik ediyor.

Ancak Müslümanlar genellikle iç eleştiri yapmak istemiyor, bunun için de medyada yer talep etmiyorlar. Seküler medya, dini içerikli yayınları “tebliğ” veya “propaganda” olarak görüyor. Bu nedenle Müslümanların kendi medya kuruluşlarını oluşturmaları şart. Bunun için Türk, Faslı, Surinamlı ve yerli Müslümanların birlikte hareket etmesi gerekiyor. Ne yazık ki bu da şu anda pek mümkün görünmüyor.